Asubuhi moja ya baridi kali mwaka 2011, mwanaume mmoja aliingia kimya kimya katika kituo cha polisi kaskazini mwa Finland na kutoa taarifa ambayo baadaye ingetikisa dunia ya soka.
Aliwaambia polisi kuwa raia wa Singapore alikuwa akiishi katika hoteli moja karibu na eneo hilo akitumia pasipoti ya kughushi. Jina lake lilikuwa Wilson Raj Perumal. Mwanzoni, taarifa hiyo haikuonekana kuwa ya muhimu.
Rovaniemi ni mji mdogo wa barafu karibu na Arctic Circle, mbali kabisa na taswira ya soka la kimataifa. Lakini muda mfupi baadaye, polisi waligundua kuwa walikuwa wakimtafuta mmoja wa watu waliokuwa wakihusishwa na mtandao mkubwa zaidi wa upangaji matokeo ya soka duniani.
Kwa mujibu wa wachunguzi wa FIFA na polisi wa kimataifa, Perumal alikuwa ameendesha mtandao uliogusa mabara matano, ukihusisha rushwa kwa wachezaji, waamuzi na viongozi wa soka.
Hakudukua mifumo ya kompyuta. Alidukua mfumo wa imani ndani ya soka. Alielewa kuwa sehemu dhaifu zaidi ya mchezo huo haikuwa teknolojia, bali hali ngumu za maisha ya watu waliokuwa ndani ya mfumo.
Perumal alizaliwa Singapore mwaka 1965 na kuingia kwenye ulimwengu wa kamari akiwa kijana. Kadri miaka ilivyopita, alianza kujenga mahusiano na magenge ya kamari yaliyokuwa yakihusika na upangaji wa matokeo ya mechi.
Wakati soko la kamari duniani likikua kwa kasi, hasa Asia, Perumal aliona fursa kubwa. Kwa upande mwingine, ligi nyingi duniani, hasa Afrika na Ulaya Mashariki, zilikuwa zikikabiliwa na changamoto za kifedha.
Wachezaji walikuwa wakilipwa mishahara midogo. Waamuzi walilipwa fedha kidogo licha ya kuamua matokeo ya mechi yenye mamilioni ya dola kwenye soko la kamari.
Hapo ndipo mtandao wake ulipoanza kuenea. Kwa mujibu wa wachunguzi, Perumal alitumia kampuni zilizoonekana rasmi kupanga mechi za kirafiki za kimataifa huku matokeo yakiwa tayari yamepangwa.
Waamuzi walihongwa. Mabeki na makipa walilengwa. Na katika masoko ya kamari Asia, mamilioni ya dola yaliwekwa kwenye mechi ambazo matokeo yake yalikuwa tayari yanajulikana.
Moja ya kashfa kubwa zaidi ilitokea mwaka 2010 wakati Bahrain ilipocheza mechi ya kirafiki dhidi ya kile kilichodaiwa kuwa timu ya taifa ya Togo.
Bahrain ilishinda mabao 3-0. Lakini baadaye serikali ya Togo ilisema kuwa haikuwahi kuidhinisha mechi hiyo. Wachezaji waliocheza hawakuwa timu halisi ya taifa.
Tukio hilo liliishtua wengi duniani. Lilionyesha jinsi mifumo ya usimamizi wa soka ilivyokuwa dhaifu mbele ya mitandao ya kamari.
Afrika ilikuwa moja ya maeneo yaliyoathirika zaidi. Nchini Zimbabwe, kashfa ya “Asiagate” iliharibu kabisa taswira ya soka la taifa hilo.
Wachezaji na viongozi walituhumiwa kupokea fedha ili kupoteza mechi za kirafiki barani Asia.
Baadhi yao walifungiwa maisha. Wadhamini waliondoka. Mashabiki walipoteza imani. Na kizazi kizima cha soka kilibeba doa la ufisadi. Lakini tatizo halikuwa Zimbabwe pekee.
Tatizo lilikuwa mfumo mzima wa soka duniani ambapo fedha za kamari zilikuwa kubwa zaidi kuliko uwezo wa kulinda uadilifu wa mchezo.
Mwaka 2011, baada ya kukamatwa Finland, Perumal alianza kushirikiana na wachunguzi. Alifichua namna mtandao huo ulivyokuwa ukifanya kazi, jinsi rushwa zilivyotolewa na namna mechi zilivyokuwa zikigeuzwa biashara ya kamari.
Miaka kadhaa baadaye, mwaka 2025, mahakama nchini Hungary ilimhukumu kifungo cha miaka 11 gerezani kwa makosa ya usafirishaji haramu wa watu. Lakini hata akiwa gerezani, simulizi yake bado inaendelea kuitesa dunia ya soka.
Leo, mashirika ya usimamizi wa michezo yanatumia mifumo ya kisasa na akili bandia kufuatilia mwenendo wa kamari duniani. Hata hivyo, changamoto bado ipo. Kadri fedha zinavyoendelea kutawala soka, ndivyo hatari ya upangaji wa matokeo inavyoendelea kuwepo.
Na swali kubwa linaendelea kubaki: Ni mechi ngapi duniani zilishindwa au kushindwa kwa haki?
