Wanasayansi nchini Marekani wanaendelea kuongoza tafiti za dawa za sonona (depression), ugonjwa wa afya ya akili unaoathiri mamilioni ya watu duniani, wakiwemo wengi barani Afrika.
Katika miaka ya 1980, Marekani ilipata mafanikio makubwa baada ya kuanza kutumika kwa dawa aina ya SSRI, ikiwemo Prozac (fluoxetine), iliyotengenezwa na kampuni ya Eli Lilly.
Dawa hizo zilileta mabadiliko makubwa kwenye matibabu ya sonona kutokana na uwezo wake wa kusaidia kurekebisha kemikali za ubongo zinazohusiana na hisia na msongo wa mawazo.
Wataalamu wanasema dawa hizo husaidia kuongeza kiwango cha serotonin kwenye ubongo, kemikali inayohusika na hisia, usingizi na hamu ya kula.
Mbali na SSRI, kuna dawa nyingine zinazotumika kutibu sonona, zikiwemo SNRIs na dawa za zamani zinazojulikana kama Tricyclic antidepressants.
Madaktari wanaeleza kuwa wagonjwa wengi huanza kuona mabadiliko ndani ya wiki moja hadi nne, ingawa nafuu kamili inaweza kuchukua hadi miezi kadhaa.
Hata hivyo, wataalamu wa afya ya akili wanasema dawa pekee haitoshi.
“Matibabu huwa bora zaidi yakichanganywa na ushauri wa kisaikolojia, msaada wa familia na mabadiliko ya maisha,” amesema daktari mmoja wa afya ya akili jijini Dar es Salaam.
Katika miaka ya karibuni, mataifa mengi ya Afrika yameanza kuzungumzia zaidi afya ya akili baada ya ongezeko la msongo wa mawazo, matumizi ya dawa za kulevya, presha za maisha na changamoto za kiuchumi.
Nchini Tanzania, wataalamu wa afya wanasema bado kuna uelewa mdogo kuhusu sonona, huku baadhi ya watu wakihofia kuomba msaada kutokana na unyanyapaa wa jamii.
Baadhi ya wananchi waliozungumza nasi wamesema watu wengi hupitia matatizo ya akili kimya kimya bila kupata msaada wa kitaalamu.
“Watu wengi wana depression lakini hawaendi hospitali. Wengine wanaona ni kawaida tu ya maisha,” amesema mkazi mmoja wa jijini Dar es Salaam.
Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), sonona ni moja ya magonjwa yanayoongoza kusababisha watu kupoteza uwezo wa kufanya kazi vizuri duniani.
Wataalamu wanaonya kuwa matumizi ya dawa za sonona yanapaswa kufanyika chini ya usimamizi wa daktari kutokana na uwezekano wa madhara au matumizi yasiyo sahihi.
Kadri tafiti mpya zinavyoendelea duniani, wataalamu wa afya wanaamini kuwa maendeleo ya dawa na huduma za afya ya akili yanaweza kusaidia kupunguza mzigo mkubwa wa sonona kwa jamii.
